Vestibulodynia là một tình trạng đau tiền đình âm hộ mạn tính– vùng nhạy cảm nằm giữa môi bé và màng trinh. Bệnh thường biểu hiện bằng đau khi quan hệ tình dục, khi đặt tampon hoặc thậm chí trong các hoạt động thường ngày như ngồi lâu hay mặc quần áo chật. Đây là một dạng khu trú của vulvodynia (đau âm hộ mạn tính) và ảnh hưởng đến khoảng 1/8 phụ nữ trong suốt cuộc đời.
Các yếu tố liên quan đến bệnh là thay đổi nội tiết, tăng nhạy cảm thần kinh, viêm tại chỗ và tăng trương lực cơ sàn chậu. Việc điều trị đòi hỏi cách tiếp cận đa mô thức, cá thể hóa, kết hợp điều trị nội khoa, vật lý trị liệu và can thiệp tâm lý.
1. Các phương pháp điều trị nội khoa
Hướng điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân. Đau âm hộ không phải là một bệnh đơn lẻ mà là một hội chứng với nhiều phân nhóm.
- Đau âm hộ do nội tiết: thường gặp ở phụ nữ dùng thuốc tránh thai nội tiết hoặc suy giảm hormone. Điều trị chủ yếu bằng hormone bôi tại chỗ (estrogen hoặc testosterone) nhằm phục hồi niêm mạc tiền đình và giảm tính nhạy cảm trong thụ thể cảm giác đau.
- Đau âm hộ do tăng trương lực cơ sàn chậu: tập trung vào vật lý trị liệu sàn chậu để giảm co thắt và cải thiện phối hợp cơ. Có thể kết hợp liệu pháp y học thay thế kết hợp tâm trí – cơ thể, thuốc giãn cơ hoặc tiêm điểm kích hoạt.
Ngoài ra, có thể sử dụng thuốc điều biến thần kinh như thuốc chống trầm cảm ba vòng, hoạt chất điều trị đau thần kinh, thuốc gây tê tại chỗ và thuốc kháng viêm. Việc lựa chọn điều trị cần cá thể hóa theo triệu chứng và cơ chế bệnh sinh.
2. Điều trị tại chỗ, thuốc uống và tiêm
Điều trị thường bắt đầu bằng thuốc bôi:
- Thuốc tê Lidocaine: thuốc tê tại chỗ giúp giảm đau nhưng có thể làm giảm cảm giác khi quan hệ.
- Hormone bôi: estrogen hoặc testosterone hỗ trợ tái tạo niêm mạc tiền đình trong trường hợp thiếu hụt nội tiết.
Tiêm thuốc kháng viêm (corticosteroid) kết hợp thuốc gây tê (lidocaine) có thể giảm viêm và giảm nhạy cảm thần kinh. Tiêm botulinum toxin (Botox) giúp giảm co thắt cơ. Thuốc uống như thuốc giảm đau thần kinh cơ (gabapentin) hoặc thuốc chống trầm cảm 3 vòng (amitriptyline) được dùng trong đau thần kinh mạn tính.
Đau âm hộ thường xuyên cần thăm khám để có phác đồ điều trị phù hợp
3. Liệu pháp nhận thức – hành vi
Đau mạn tính thường kèm yếu tố tâm lý. Do vậy, liệu pháp nhận thức – hành vi sẽ giúp bệnh nhân giảm lo âu, điều chỉnh nhận thức về đau và cải thiện chức năng tình dục cũng như chất lượng sống.
4. Vật lý trị liệu sàn chậu
Rối loạn cơ sàn chậu rất phổ biến ở bệnh nhân đau âm hộ. Các kỹ thuật bao gồm massage cơ, bài tập giãn cơ, sử dụng dụng cụ nong âm đạo và liệu pháp phản hồi sinh học để cải thiện kiểm soát cơ.
5. Điều trị phẫu thuật
Trong trường hợp kháng trị, có thể cân nhắc cắt bỏ tiền đình âm hộ (vulvar vestibulectomy) loại bỏ vùng niêm mạc tổn thương. Đa số bệnh nhân hài lòng sau phẫu thuật, tuy nhiên có thể gặp biến chứng như giảm tiết dịch bôi trơn hoặc hình thành nang. Phẫu thuật thường kết hợp vật lý trị liệu để tối ưu kết quả.
6. Điều chỉnh lối sống và liệu pháp bổ trợ
Tránh các chất kích ứng (xà phòng có mùi, chất tẩy rửa mạnh, quần áo bó sát). Một số liệu pháp như châm cứu, yoga và thiền chánh niệm có thể hỗ trợ giảm stress và cải thiện cảm nhận đau.
7. Tầm quan trọng của tiếp cận đa chuyên khoa
Việc quản lý đau âm hộ cần sự phối hợp giữa bác sĩ y học giới tính, bác sĩ sản phụ khoa, chuyên gia vật lý trị liệu sàn chậu, chuyên gia tâm lý và khi cần thiết là phẫu thuật viên. Kế hoạch điều trị phải dựa trên triệu chứng, tiền sử bệnh và mong muốn của từng bệnh nhân.
Đau âm hộ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống và đời sống tình dục của phụ nữ. Tuy nhiên, với nhiều lựa chọn điều trị từ nội khoa, vật lý trị liệu, trị liệu tâm lý đến phẫu thuật, việc tiếp cận toàn diện và cá thể hóa mang lại hy vọng kiểm soát đau hiệu quả. Phụ nữ có triệu chứng đau tiền đình âm hộ nên tìm đến cơ sở y tế có kinh nghiệm trong điều trị đau âm hộ để được tư vấn và xây dựng phác đồ phù hợp.
Nguồn dịch: What Are Some Ways to Manage Vestibulodynia? – ISSM
