Ẩn tinh hoàn là một trong những bất thường bẩm sinh thường gặp ở bé trai, nhưng không phải cha mẹ nào cũng nhận biết sớm để can thiệp kịp thời. Ở trẻ sinh đủ tháng, khoảng 2–4% bé trai được ghi nhận có tình trạng ẩn tinh hoàn ngay sau khi chào đời. Tuy nhiên, con số này có xu hướng giảm dần trong những tháng đầu đời do một số trường hợp tinh hoàn tự di chuyển xuống bìu. Đến khoảng 6 tháng tuổi, tỷ lệ này còn khoảng 1%. Đáng chú ý, ở trẻ sinh non, tỷ lệ ẩn tinh hoàn cao hơn đáng kể, có thể lên tới 15–30%. Nguyên nhân là do quá trình di chuyển của tinh hoàn từ ổ bụng xuống bìu chưa hoàn tất trước khi trẻ được sinh ra.
1. Ẩn tinh hoàn ở trẻ nhỏ là gì?
Ẩn tinh hoàn là tình trạng một hoặc cả hai tinh hoàn không di chuyển xuống bìu như bình thường trong quá trình phát triển của thai nhi. Thay vì nằm trong bìu, tinh hoàn có thể “mắc kẹt” ở ổ bụng, ống bẹn hoặc các vị trí bất thường khác.
Tinh hoàn ẩn ở trẻ có thể nằm phần trên của bìu, trong ống bẹn hoặc ổ bụng
Đây là hiện tượng không hiếm gặp, đặc biệt ở trẻ sinh non. Trong một số trường hợp, tinh hoàn có thể tự xuống bìu trong vài tháng đầu đời, nhưng nếu sau 6 tháng tuổi vẫn chưa thấy hai tinh hoàn trẻ ở trong bìu, cha mẹ cần đặc biệt lưu ý.
2. Cách nhận biết tình trạng bìu “trống” ở trẻ
2.1. Quan sát bằng mắt thường
Cha mẹ có thể phát hiện sớm thông qua việc quan sát hình dạng bìu của trẻ. Một bên bìu lép, nhỏ hơn bình thường hoặc cả hai bên đều không thấy tinh hoàn là dấu hiệu đáng nghi ngờ. Khi tắm hoặc thay tã cho bé là thời điểm thuận lợi để kiểm tra.
2.2. Thăm khám lâm sàng và sờ nắn
Bác sĩ sẽ tiến hành sờ nắn vùng bìu, bẹn để xác định vị trí tinh hoàn. Trong một số trường hợp khó phát hiện, bác sĩ có thể chỉ định thêm siêu âm vùng bìu hoặc các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác để xác định chính xác vị trí tinh hoàn 2 bên.
3. Tại sao cha mẹ không nên chủ quan với ẩn tinh hoàn ở trẻ nhỏ?
3.1. Nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản sau này
Tinh hoàn cần môi trường nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ cơ thể để phát triển bình thường. Khi không nằm ở bìu, nhiệt độ cao có thể làm tổn thương tế bào sinh tinh trong tinh hoàn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản khi trưởng thành.
3.2. Nguy cơ ung thư tinh hoàn
Trẻ bị ẩn tinh hoàn có nguy cơ mắc ung thư tinh hoàn cao hơn so với bình thường. Khi không nằm trong bìu mà “ẩn” trong ổ bụng hoặc ống bẹn, tinh hoàn phải chịu nhiệt độ cao hơn trong thời gian dài. Điều này có thể làm rối loạn quá trình trưởng thành của tế bào mầm—những tế bào có khả năng phát triển thành tinh trùng, đồng thời cũng là nguồn gốc của phần lớn các dạng ung thư tinh hoàn. Việc phát hiện và điều trị sớm giúp giảm đáng kể nguy cơ này.
3.3. Các biến chứng khác
- Xoắn tinh hoàn – biến chứng cấp cứu nguy hiểm: Tinh hoàn nằm sai vị trí dễ bị xoắn quanh trục mạch máu nuôi. Khi xảy ra xoắn tinh hoàn, dòng máu bị cắt đứt đột ngột, gây đau dữ dội và có thể dẫn đến hoại tử nếu không xử trí kịp thời. Đây là tình trạng cấp cứu ngoại khoa, cần can thiệp trong “giờ vàng” để bảo tồn tinh hoàn.
- Thoát vị bẹn đi kèm: Ẩn tinh hoàn thường liên quan đến việc ống phúc tinh mạc không đóng kín hoàn toàn, tạo điều kiện cho các tạng trong ổ bụng (như ruột) chui xuống vùng bẹn, gây thoát vị bẹn. Nếu khối thoát vị bị nghẹt, trẻ có thể đối mặt với nguy cơ tắc ruột hoặc hoại tử ruột.
- Chấn thương do vị trí bất thường: Tinh hoàn không nằm trong bìu – nơi có cấu trúc bảo vệ tự nhiên – sẽ dễ bị tổn thương hơn khi va chạm, đặc biệt khi nằm ở vùng bẹn hoặc ngay dưới da.
- Teo tinh hoàn: Do chịu nhiệt độ cao và thiếu điều kiện phát triển lý tưởng, tinh hoàn ẩn có thể nhỏ dần và mất chức năng theo thời gian. Đây là biến chứng khó hồi phục nếu không can thiệp sớm.
- Ảnh hưởng tâm lý khi trẻ lớn lên: Khi bước vào tuổi dậy thì, sự khác biệt về hình thể cơ quan sinh dục có thể khiến trẻ tự ti, mặc cảm hoặc lo lắng về khả năng “nam tính” của mình. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý và chất lượng cuộc sống sau này.
- Tăng nguy cơ rối loạn nội tiết: Tinh hoàn không phát triển bình thường có thể ảnh hưởng đến việc sản xuất hormone sinh dục nam, từ đó tác động đến quá trình dậy thì và các đặc điểm sinh lý nam giới
4. Quy trình chẩn đoán ẩn tinh hoàn tại Trung tâm Y học Giới tính Hà Nội
Tại Trung tâm Y học Giới tính Hà Nội, quy trình chẩn đoán được thực hiện bài bản với các bước:
• Khám lâm sàng bởi bác sĩ chuyên khoa.
• Sờ nắn xác định vị trí tinh hoàn, đánh giá kích thước cũng như sự phát triển theo giai đoạn cơ quan sinh dục của trẻ.
• Siêu âm vùng bẹn – bìu.
• Chỉ định thêm các kỹ thuật chuyên sâu nếu cần.
Việc chẩn đoán chính xác giúp đưa ra phương án điều trị phù hợp, hạn chế tối đa biến chứng.
5. Giải pháp điều trị và thời điểm “vàng” để can thiệp
Phương pháp điều trị chủ yếu là phẫu thuật đưa tinh hoàn xuống bìu (hạ tinh hoàn). Các chuyên gia khuyến cáo, thời điểm “vàng” để can thiệp là từ 6 tháng đến trước 18 tháng tuổi.
Can thiệp đúng thời điểm không chỉ giúp bảo tồn chức năng sinh sản mà còn giảm nguy cơ ung thư và các biến chứng khác. Hiện nay tại Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội đã triển khai rộng rãi kĩ thuật phẫu thuật thuật nội soi hạ tinh hoàn ở trẻ nhỏ, đây là kĩ thuật ít xâm lấn, giúp giảm đau, giảm tỉ lệ nguy cơ biến chứng, có thể phát hiện và xử lý các bất thường đi kèm trong ở bụng trong quá trình phẫu thuật, cũng như thời gian phục hồi nhanh và có tính thẩm mĩ cao hơn so với phương pháp mổ mở truyền thống.
6. Lời khuyên từ bác sĩ Trung tâm Y học Giới tính Hà Nội
Ẩn tinh hoàn là bệnh lý thường gặp ở bé trai, tuy nhiên hoàn toàn có thể phát hiện và điều trị sớm để tránh các biến chứng trong tương lai. Sau đây là một số lời khuyên từ các bác sĩ tại Trung tâm Y học Giới tính Hà Nội:
• Theo dõi tình trạng tinh hoàn của trẻ trong những tháng cuối thai kì thông qua siêu âm thai.
• Cha mẹ nên kiểm tra bìu của trẻ ngay từ giai đoạn sơ sinh.
• Không nên chờ đợi quá lâu nếu nghi ngờ có bất thường, đưa trẻ đi khám chuyên khoa sớm để được tư vấn và theo dõi
• Tuân thủ đúng lịch điều trị và tái khám
Ẩn tinh hoàn không phải là bệnh lý hiếm gặp, nhưng hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm. Sự chủ động của cha mẹ chính là yếu tố quyết định giúp bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài cho trẻ cũng như tránh các biến chứng nguy hiểm về sau..
