Mãn kinh ở nam giới khái niệm tưởng chừng xa lạ nhưng lại đang âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe, phong độ và chất lượng sống của nhiều nam giới hiện đại. Không giống phụ nữ, quá trình này diễn ra âm thầm, kéo dài qua nhiều năm với những biểu hiện dễ bị bỏ qua như mệt mỏi, giảm ham muốn, thay đổi tâm trạng hay suy giảm thể lực.
1. Testosterone là gì và vai trò đối với nam giới?
Testosterone là hormone sinh dục, được sản xuất chủ yếu (khoảng 95%) tại tinh hoàn dưới sự điều khiển của tuyến yên và vùng dưới đồi.
Mãn kinh ở nam giới gây suy giảm Testosterone
Vai trò chính đối với nam giới:
- Phát triển giới tính: Hình thành cơ quan sinh dục nam từ giai đoạn bào thai và thúc đẩy các đặc tính nam tính thứ phát ở tuổi dậy thì (vỡ giọng, mọc râu, phát triển cơ bắp).
- Chức năng sinh sản: Kích thích sản sinh tinh trùng và duy trì ham muốn tình dục.
- Sức khỏe tổng thể: Duy trì mật độ xương, phân phối chất béo, thúc đẩy tổng hợp protein cơ bắp và ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hồng cầu.
- Tâm thần học: Ảnh hưởng đến tâm trạng, khả năng tập trung và sự tự tin.
2. Độ tuổi suy giảm Testosterone gây ra mãn kinh ở nam giới?
Theo nghiên cứu từ Mayo Clinic và Hiệp hội Nội tiết, nồng độ Testosterone đạt đỉnh ở độ tuổi thanh niên (18-25 tuổi).
Quá trình suy giảm tự nhiên của testosterone sẽ bắt đầu từ sau tuổi 30 và giảm trung bình khoảng 1% mỗi năm. Cho đến khi nam giới ở tuổi 70, nồng độ testosterone có thể chỉ còn khoảng 50% so với thời kỳ đỉnh cao, khi đó bắt đầu sẽ có các dấu hiệu của mãn dục nam được biểu hiện.
3. Khi nào suy giảm Testosterone là bệnh lý?
Suy giảm Testosterone bệnh lý xuất hiện ở Suy sinh dục nam, khi đó là sự kết hợp của 2 yếu tố là các triệu chứng biểu hiện trên lâm sàng và cận lâm sàng có biểu hiện của giảm nồng độ testosterone trong máu.
3.1. Xảy ra khi nào?
Bệnh lý Suy sinh dục nam xảy ra khi có rối loạn của trục Hạ đồi – Tuyến yên – Tinh hoàn. Ngưỡng chẩn đoán phổ biến theo hướng dẫn của AUA (Hiệp hội Niệu khoa Mỹ) là khi nồng độ Testosterone tổng phần xuống dưới 300 ng/dL (xét nghiệm ít nhất 2 lần vào buổi sáng khi đang đói).
3.2. Triệu chứng thường gặp
- Tình dục và sinh sản: Chậm phát triển dậy thì, giảm ham muốn, rối loạn cương dương, giảm số lượng tinh trùng.
- Thể chất: Mệt mỏi, giảm khối lượng cơ, tăng mỡ bụng, loãng xương hoặc vú to (gynecomastia).
- Tâm thần: Trầm cảm, dễ cáu gắt, giảm khả năng tập trung và trí nhớ ngắn hạn.
- Giấc ngủ: Rối loạn giấc ngủ hoặc ngưng thở khi ngủ.
4. Nguy cơ từ “bổ thận tráng dương” và tự ý tiêm Testosterone
Việc tự ý can thiệp vào hệ thống nội tiết mà không có sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa mang lại những rủi ro cực kỳ nghiêm trọng
Nhiều sản phẩm thực phẩm chức năng với quảng cáo “Bổ thận tráng dương” thường bị trộn lẫn trái phép các hoạt chất ức chế PDE5 (như Sildenafil hay Tadalafil) với liều lượng không kiểm soát, có thể gây ra các bất thường về hệ tim mạch như: hạ huyết áp đột ngột, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.
Nam giới không nên tự ý bổ sung Testosterone
Rủi ro khi tự ý tiêm/bổ sung Testosterone ngoại sinh:
- Vô sinh: Khi dùng Testosterone ngoại sinh, cơ thể sẽ hiểu lầm là đã đủ và ngừng sản xuất hormone nội sinh, đồng thời sẽ kèm theo ngừng sản xuất tinh trùng.
- Nguy cơ tim mạch: Testosterone tăng làm tăng độ nhớt của máu (tăng hồng cầu), dễ dẫn đến hình thành cục máu đông, thuyên tắc mạch phổi hoặc đột quỵ.
- Ung thư tuyến tiền liệt: Mặc dù testosterone không phải là nguyên nhân gây ra ung thư, nhưng nếu bệnh nhân đã có khối u tiềm ẩn, testosterone sẽ khiến khối u phát triển nhanh hơn.
- Teo tinh hoàn: Do tinh hoàn không còn phải làm việc để sản xuất testosterone
5. Khi nào nam giới nên đi khám ngay?
Bạn nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa Nam học hoặc Nội tiết nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:
- Rối loạn tình dục: Giảm ham muốn rõ rệt hoặc không thể duy trì cương cứng.
- Biến đổi thể hình bất thường: Tuyến vú to ra, rụng lông cơ thể hoặc giảm cơ bắp dù vẫn tập luyện.
- Thay đổi tâm trạng đột ngột: Trầm cảm, lo âu kèm theo mệt mỏi kéo dài không giải thích được bằng áp lực công việc.
- Vô sinh: Khi vợ chồng chung sống bình thường trên 1 năm không dùng biện pháp tránh thai mà chưa có con.
Tuyệt đối không tự ý mua thuốc theo lời đồn. Việc điều trị cần dựa trên kết quả xét nghiệm máu và sự chỉ định của bác sĩ.
Bài viết được thực hiện bởi BSCKI Hồ Hữu Phúc, Bác sĩ Trung Tâm Y học Giới tính Hà Nội
